واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
797
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
هجرى پس از پيروزى بر كرائتيان ، كه وى شخص اول مغولستان شرقى شد ، سازمان مشخصترى پيدا كرد « 1 » . در آن تاريخ و آن مورد به اصطلاحات مغولى برمىخوريم ؛ 70 نفر براى كشيك روز و 80 نفر براى كشيك شب برگزيده شده بودند . كشيكچيان روز « تورگيؤت » و كشيكچيان شب « كبتهئوت » ناميده مىشدند ( مفرد آن « كبته ئور » ) « 2 » . اين دو گروه بر روى هم كشيكچيان
--> - پ . پليو اين كلمه به صورت « كشيك » فقط در قرن چهاردهم ميلادى ( هشتم هجرى ) متداول شد و قبلا به دو صورت - يكى « كزيك » و ديگر « كزك » ( k ؟ za ؟ zik / ka ؟ Ka ) وجود داشته . صورت نخستين در جغتائى و تأليفات برخى مؤلفان ايرانى محفوظ مانده و در زبان مغولى بعدها به « كسيك » ( sik ؟ Ka ) مبدل گشت و از آن « كشيك » پديد آمد . شكل k ؟ za ؟ Ka شكل K ؟ sa ؟ Ka را كه در دوران دودمان مغولى به چينى نوشته شده بوجود آورد . رجوع شود به : ( تحريريه - 29 - 27 . Pelliot , « Notes sur le Turkestan » , PP . ( 1 ) - « افسانهء نهان » ، ترجمهء كافاروف ، 103 - 102 ؛ ( چاپ كوزين ، 144 و بعد ) . ( 2 ) - مسلما اين همان كلمهايست كه رشيد الدين به صورت « كبتاول » آورده ( چاپ برزين ، متن ، بخش VII ، 48 ؛ ترجمه ، بخش V ، 38 ) . استاد برزين اين كلمه را اشتباها « كيتاول » خوانده و آن را از فعل « كيتمك » ( رفتن ) مشتق دانسته است . نيز رجوع شود به همانجا ، بخش V ، 230 . جاى ديگر ( همانجا ، بخش XV ، متن ، 204 ، ترجمه 137 ) همين كلمه به صورت كايتاول بجاى كابتاول ( كبتؤل ) نقل شده ( بطورى كه پ . پليو خاطرنشان كرده بايد « تورگائوت » خوانده شود كه جمع توركاك ( تورگاك ) مىباشد و كلمهايست اصلا تركى مفرد « كبتؤت » « كبتؤر » نبوده بلكه « كبتؤل » l ؟ Kabtau مىباشد كه به حروف فارسى « كبتاول » نوشته شده . رجوع شود به : ( تحريريه - 31 - 29 . Pelliot , « Notes sur le Turkestan » , PP )